Vraag 53: Waarom zijn er zoveel manieren om te mediteren, en hoe weet je welke het beste bij je past?

Op 12 november stond met 62 procent van de stemmen één vraag op de eerste plaats van de cybermonnik-poll:

Waarom zijn er zoveel manieren om te mediteren, en hoe weet je welke het beste bij je past? 

Zelf een levensvraag voor de cybermonnik? Stel 'm dan hier.

Het antwoord van cybermonnik Maurice Knegtel:


 
De grote variëteit aan totaal van elkaar verschillende meditatievormen die het boeddhisme kenmerkt vinden we al terug bij diens stichter in India, de Boeddha Gautama. De historische Boeddha, ‘de Ontwaakte’, onderwees vormen van meditatie afhankelijk van de leefsituatie en het karakter van de student.

De religieuze professional, de monnik of de non, kreeg veelal oefeningen in het ontwikkelen van aandacht (vipasyana of sattipatthana, hier is mindfulness meditatie van afgeleid): aandacht voor de ademhaling, aandacht voor elke handeling die je verricht, aandacht voor gevoelens, aandacht voor gedachten, zintuigelijke waarneming, patronen, enzovoort (uit het Sattipatthana-sutta, ofwel ‘De vormen van oplettendheid’).

De lekenstudent van de historische Boeddha kreeg geheel andere oefeningen, zoals het vermijden van niet heilzaam gedrag (namelijk doden, stelen, seksueel misbruiken, liegen), het herkennen van ‘slechte vrienden’, het erkennen van ‘echte vrienden’, het juiste bijstaan van ouders, echtgenoten, vrienden en kennissen, werknemers en geestelijken, enzovoort (uit het Sigalovada-sutta, ofwel ‘Het advies aan Sigala’).

Beroemd is het verhaal van Krisha Gotami, die pas op hoge leeftijd zwanger kon worden en na haar bevalling haar kind verloor. Ontroostbaar werd ze naar de Boeddha Gautama doorverwezen en ze vroeg hem of hij haar kon helpen. De Boeddha gaf haar de volgende ‘meditatie oefening’: breng me een mosterdzaadje uit het huis van een familie waar nog niemand is overleden.

Nu zijn mosterdzaadjes een belangrijk onderdeel van de Indiase keuken en dus gemakkelijk in een huishouden te vinden, maar toen Krisha van deur tot deur ging, bleek er telkens een lid van de familie te zijn overleden. Ze deelde haar pijn en verdriet met de pijn en het verdriet van anderen en realiseerde zich gaandeweg, van huis tot huis, de vergankelijkheid van het menselijke leven.
 
De Boeddha erkende geen ‘ware meditatievorm’. Waar is wat werkt, zo luidde zijn motto. Waar is wat werkt voor jou in jouw situatie. En zo zijn in de eeuwen na de Boeddha’s overlijden, in de verschillende culturen waar het boeddhisme wortel schoot, verschillende vormen van meditatie ontwikkeld die passen bij even zovele karakters en levenssituaties.

Globaal gesproken beoefenen studenten die graag duidelijke richtlijnen willen hebben aangaande hun meditatie de binnen het Theravadin (‘de weg van de Ouden’) ontwikkelde vormen van aandacht of mindfullness. Studenten met een meer esoterisch inslag beoefenen de mantra recitaties, mandala visualisaties of mudra (meditatieve handgebaren) meditaties ontwikkeld in het Vajrayana (‘diamanten voertuig’). Studenten met een hang naar toewijding zullen eerder de devotionele meditaties uit het Mahayana (‘grote voertuig’) beoefenen, zoals bijvoorbeeld het aanroepen van de Boeddha’s naam, en vrije jongens zoals ondergetekende zullen waarschijnlijk zenmeditatie gaan beoefenen.

De vraag is welke vorm van meditatie past jou?
 
Niet zo zeer ons verstandelijke vermogen, maar onze onderbuik is inzake deze vraag leidend. Onze onderbuik weet feilloos wat bij ons karakter en bij onze levenssituatie past. We zullen misschien wel even moeten zoeken, programma’s van de Boeddhistische Omroep Stichting bekijken of beluisteren, boeken lezen, hier en daar een workshop in een meditatiecentrum bezoeken (alle tradities van bovengenoemde voertuigen zijn in Nederland inmiddels voorhanden) of het advies van een goede vriend of vriendin checken, maar op een gegeven moment is er de klik met de juiste meditatievorm. Dit geeft een gevoel van thuiskomen. Je doet de oefening en het klopt. Je komt thuis. Deze oefening is er al die tijd voor jou geweest om ontdekt te worden. Dit is wat je hebt te doen voor de komende fase in je leven en misschien wel langer. Niets meer aan doen. Gewoon gaan oefenen.
 
Het kan zijn dat je niet eerst de bij jou passende meditatie oefening vindt, maar je leraar of lerares. Ook dit is weer een kwestie van voelen met de onderbuik. Verstandelijk kun je nooit naar jezelf of anderen toe verantwoorden dat je met uitgerekend deze persoon als mentor in zee gaat. Je weet het, maar je begrijpt het niet.

Het kan zijn dat je eerst je leraar of lerares vindt en dat de meditatie oefening die hij of zij met zich meebrengt vervolgens jouw meditatie oefening voor de komende levensfase wordt. Feitelijk begint de beoefening van vertrouwen al voordat je met jouw hoogstpersoonlijke oefening van meditatie begint.

Vertrouw je jezelf voldoende dat je weet wat goed voor je is? Vertrouw je jezelf voldoende dat je hierin niet sjoemelt met jezelf, maar doet wat heilzaam is voor je? Je vindt de meditatievorm die je toekomt omdat juist deze vorm je doet ontwaken voor jezelf en de wereld. Je vindt de juiste leraar of lerares omdat juist deze persoon en geen ander, in staat is om je om je eigen hoek heen te laten kijken.

Misschien beoefenen we in al die verschillende meditatievormen wel eerst en vooral vertrouwen. Vertrouwen in een wijsheid en compassie die reeds in ons leven werkzaam is.