Vraag 44: Hoe kan ik boeddhist zijn en toch genieten van bijvoorbeeld alcohol, feestjes en vakanties?

Op 9 februari stond met 44 procent van
de stemmen één vraag op de eerste plaats van de cybermonnik-poll:

Hoe kan ik boeddhist zijn en toch genieten van bijvoorbeeld alcohol, feestjes en vakanties?

Zelf een levensvraag voor de cybermonnik? Stel 'm dan hier.

Het antwoord van cybermonnik Maurice Knegtel:

Het boeddhisme wordt vaak geassocieerd met lijden en het ontzeggen van de geneugten des levens. Dit komt waarschijnlijk doordat de Boeddha's eerste edele waarheid veelal wordt vertaald als ‘lijden'. En omdat de zes jaren van de Boeddha's ascetische praktijken voorafgaand aan zijn ontwaken, worden gekenmerkt door extreme versterving. Ofschoon de vier waarheden van de Boeddha's onderricht beginnen met duhkha, dat etymologisch de betekenis heeft van ‘aanlopende wagenas' en dus feitelijk ‘stokken, wringen, wrijven' en niet ‘lijden' betekent, stevenen ze af op de derde edele waarheid, die vaak wordt aangeduid met nirvana, ‘onverstoorbare vrijheid van geest' en sukha, dat etymologisch ‘soepele wagenas' betekent. In het normale taalgebruik betekent sukha ‘vreugde' en binnen het kader van de edele waarheden van de Boeddha betekent sukha ‘een vreugde die niet van condities afhankelijk is'.
 
Deze vreugde kan bijvoorbeeld opkomen tijdens een wandel- of fietsvakantie; waarmee ik maar wil zeggen dat vakanties voor de boeddhistische beoefening niet noodzakelijk een negatief effect sorteren. In het begin ben je misschien nog bezig met je werk, je thuissituatie en je hoofd is nog vol. Je bent in de weer met je verwachtingen, het weer, de weg, het landschap en je weerbarstige lijf. Het wandelen of fietsen kost je inspanning. Maar op een gegeven moment begint het wandelen te wandelen of het fietsen te fietsen. De uiterlijke omstandigheden doen er nu niet zo veel meer toe. Je geest is open en je handelen is ongehinderd en moeiteloos. Iets beweegt je en dit bewogen worden is vreugdevol. Je leven stokt niet, het stroomt en met jouw leven stroomt alles en is alles van een lichtheid en intimiteit die concreter is dan de soliditeit en de afstand van de wereld die je juist achterliet. Sukha kun je ervaren in elke activiteit die je vanuit je hart doet, of dat nu sporten, dansen, musiceren, broodbakken of tuinieren is. In al deze activiteiten komt een moment, geheel buiten mijn wil en inspanningen om, waarop mijn handelen met zichzelf samenvalt, zichzelf voltrekt en ik word bewogen.
 
De Boeddha's onderricht gaat over deze vreugde die voorafgaat aan elke conditie die ik opleg en die fundamenteel in mijn leven is gegeven. Soms ontdek je haar in je ademhaling, als je samenvalt met je in- en uitademen en wordt bewogen met het ontvangen en weer loslaten van adem. In deze innerlijke cadans schuilt een vreugde die door niets wordt geconditioneerd. Zonder iets te doen of iets te beogen vieren en genieten we ons leven.
 
De Boeddha is sukha niet in zijn verstervingspraktijken op het spoor gekomen. Pas toen hij voor zichzelf vaststelde dat deze praktijken niet heilzaam waren voor zijn bevrijding en hij zich kon ontspannen, herinnerde hij zich hoe hij als jongen van zes onder een rozenappelboom zat en keek naar hoe zijn vader het land bewerkte. Hij herinnerde zich een toestand van geest die volkomen open was en moeiteloos, waarin er niets was wat hem hinderde en alles eenvoudig is zoals het is. Geen blad valt op de verkeerde plek. Sukha: iets stroomde door hem heen en hij genoot. De ironie van dit alles is dat hij hiervoor niets hoefde te doen! Hij had de strijd met zichzelf opgegeven, ontspande en ontving wat hij ten diepste altijd is geweest en is.
 
Boeddhisten genieten en het genot is dichterbij dan je denkt. Het hoeft niet te worden bemiddeld, het hoeft slechts ter plekke te worden genoten in de moeiteloze en vrije werkzaamheid van dit mysterieuze lichaam. En als we dit mysterieuze lichaam zonder voorwaarden te stellen en zonder het afhankelijk te maken van uiterlijke condities meenemen naar een feest, of op vakantie, dan stroomt het en geniet het zijn bewogen worden op een intieme wijze. Maar zodra ik voorwaarden of condities aan dit lichaam en dit leven opleg, worden vakanties stressvolle aangelegenheden, zijn feesten teleurstellend, smaakt het bier of de wijn me eigenlijk niet en eet ik zonder te proeven.